عجایب هفت‌گانه جهان باستان چه بودند؟

وقتی از عجایب هفتگانه جهان صحبت می‌کنیم، منظور فهرستی از مشهورترین سازه‌های شگفت‌انگیز دنیای باستان است که جهان یونانی آن زمان را تحت تأثیر قرار داده بودند. این فهرست حاصل سفرها و نوشته‌های جهانگردان و نویسندگان یونانی بود و به همین دلیل بیشتر بناهای آن در محدوده مدیترانه، مصر و خاور نزدیک قرار داشتند. مشهورترین فهرست هفت‌گانه در سده دوم پیش از میلاد توسط آنتیپاتر صیدایی در قالب شعر معرفی شد.

این هفت بنا عبارت بودند از:

1. هرم بزرگ جیزه در مصر
2. باغ‌های معلق بابل در میان‌رودان
3. تندیس زئوس در المپیا در یونان
4. معبد آرتمیس در افسوس در ترکیه امروزی
5. آرامگاه هالیکارناسوس در ترکیه امروزی
6. تندیس عظیم رودس در یونان امروزی
7. فانوس دریایی اسکندریه در مصر

نکته جالب این است که این هفت بنا برای مدت زیادی همزمان وجود نداشتند. برخی از آن‌ها قرن‌ها پیش از ساخته شدن دیگر عجایب از بین رفته بودند و در نهایت تنها هرم بزرگ جیزه از این فهرست باقی ماند.

۱. هرم بزرگ جیزه؛ تنها عجایب هفتگانه‌ای که هنوز پابرجاست

هرم بزرگ جیزه یا هرم خوفو مشهورترین و قدیمی‌ترین مورد در فهرست عجایب هفتگانه جهان باستان است.

این هرم در نزدیکی شهر جیزه در مصر امروزی و در غرب رود نیل ساخته شد. ساخت آن به حدود ۲۵۶۰ سال پیش از میلاد، در دوران فرمانروایی فرعون خوفو نسبت داده می‌شود. هرم بزرگ در اصل آرامگاه این فرعون بود و بخشی از مجموعه عظیم تدفینی سلطنتی جیزه محسوب می‌شد.

هرم بزرگ جیزه را چه کسی ساخت؟

این بنا در دوره پادشاهی قدیم مصر و به فرمان خوفو ساخته شد. برخلاف تصور رایج، شواهد تاریخی نشان نمی‌دهد که ساخت هرم توسط انبوهی از بردگان انجام شده باشد؛ ساخت چنین پروژه عظیمی نیازمند سازمان‌دهی گسترده نیروی انسانی، مهندسان، سنگ‌تراشان و کارگران بود.

هرم جیزه برای چه ساخته شد؟

کارکرد اصلی هرم، آرامگاه فرعون خوفو بود. مصریان باستان باور داشتند که مرگ پایان زندگی نیست و پادشاه مرده باید برای زندگی پس از مرگ آماده شود.

هرم بزرگ چقدر بزرگ بود؟

ارتفاع اولیه هرم حدود ۱۴۷ متر بود و هر ضلع قاعده آن حدود ۲۳۰ متر طول داشت. برای ساخت آن حدود ۲٫۳ میلیون قطعه سنگ استفاده شده است. هرم برای نزدیک به چهار هزار سال بلندترین سازه ساخته‌شده به دست انسان بود.

آیا چیزی از هرم بزرگ باقی مانده است؟

بله؛ برخلاف شش عجایب دیگر، خود بنا هنوز پابرجاست.

البته هرم امروزی دقیقاً شبیه هرم اولیه نیست. پوشش خارجی سنگ آهکی سفید آن در طول قرن‌ها از بین رفته و بخش زیادی از این سنگ‌ها برای ساخت‌وسازهای بعدی استفاده شده است. با وجود این، هسته اصلی هرم همچنان باقی مانده است.

کشور امروزی: مصر
شهر: جیزه
سازنده: مصریان باستان
دوره ساخت: حدود ۲۵۶۰ پیش از میلاد
کاربرد: آرامگاه فرعون خوفو
وضعیت امروز: پابرجاست

۲. باغ‌های معلق بابل؛ باغی افسانه‌ای یا واقعیتی گمشده؟

باغ‌های معلق بابل شاید مرموزترین مورد در میان عجایب هفتگانه جهان باستان باشند.

بر اساس روایت‌های تاریخی، این باغ مجموعه‌ای عظیم از گیاهان و درختان بوده که روی تراس‌ها و سازه‌های مرتفع قرار داشته‌اند؛ تصویری که برای شهری در منطقه گرم و خشک میان‌رودان، شگفت‌انگیز به نظر می‌رسیده است.

اما یک سؤال مهم وجود دارد:

آیا باغ‌های معلق بابل واقعاً وجود داشتند؟

پاسخ قطعی نداریم.

شواهد مستقیمی که بتواند وجود باغ‌های معلق را در بابل ثابت کند، تاکنون پیدا نشده است. منابع تاریخی متأخر آن را به نبوکدنصر دوم، پادشاه بابل، نسبت می‌دهند و تاریخ تقریبی ساخت آن را حدود قرن ششم پیش از میلاد می‌دانند؛ اما برخی پژوهشگران احتمال داده‌اند که داستان باغ‌ها در واقع مربوط به مکان دیگری، از جمله نینوا، بوده باشد.

باغ‌های معلق برای چه ساخته شده بودند؟

در روایت مشهور، این باغ‌ها به عنوان مجموعه‌ای سلطنتی و چشم‌نواز ساخته شده بودند. یکی از داستان‌های معروف این است که نبوکدنصر دوم آن را برای همسرش ساخته تا محیطی سرسبز شبیه سرزمین‌های سرسبزتر در اختیار داشته باشد؛ اما این داستان را نباید یک واقعیت قطعی تاریخی دانست.

چرا به آن‌ها «معلق» می‌گفتند؟

احتمالاً منظور این نبوده که درخت‌ها واقعاً در هوا معلق بوده‌اند. تصور رایج این است که گیاهان روی تراس‌های مرتفع و طبقات پله‌ای قرار داشته‌اند و از پایین مانند باغی آویزان یا معلق دیده می‌شدند.

یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌ها نیز این است که چگونه آب به طبقات بالایی باغ منتقل می‌شده است؛ موضوعی که باعث شده باغ‌های معلق به یکی از جذاب‌ترین نمونه‌های مهندسی احتمالی جهان باستان تبدیل شوند.

کشور امروزی: عراق
مکان احتمالی: بابل/منطقه حلّه؛ البته محل دقیق مورد اختلاف است
سازنده احتمالی: نبوکدنصر دوم
زمان احتمالی: حدود ۶۰۰ پیش از میلاد
کاربرد: باغ سلطنتی و سازه نمایشی
وضعیت امروز: اثری قطعی از آن پیدا نشده و اصل وجود آن محل بحث است

۳. تندیس زئوس در المپیا؛ خدای یونانی با ابعادی عظیم

در شهر المپیا در یونان باستان، یکی از باشکوه‌ترین تندیس‌های دنیای باستان قرار داشت: تندیس زئوس.

زئوس در اسطوره‌شناسی یونان پادشاه خدایان بود و ساخت تندیسی عظیم از او قرار بود شکوه این خدا را به نمایش بگذارد.

چه کسی تندیس زئوس را ساخت؟

این شاهکار به فیدیاس، یکی از مشهورترین پیکرتراشان یونان باستان، نسبت داده می‌شود.

تندیس حدود ۴۳۵ پیش از میلاد ساخته شد و درون معبد زئوس در المپیا قرار گرفت. ارتفاع آن حدود ۱۲ متر برآورد شده است.

تندیس زئوس از چه ساخته شده بود؟

این تندیس با تکنیک کریسلفانتین ساخته شده بود؛ یعنی از موادی مانند عاج و طلا در کنار سازه‌ای داخلی استفاده می‌شد. زئوس روی تخت نشسته بود و در دست خود نمادی از نیکه، الهه پیروزی، داشت.

تندیس زئوس چه کاربردی داشت؟

این اثر یک تندیس مذهبی بود و در معبد زئوس قرار داشت. المپیا یکی از مهم‌ترین مراکز مذهبی یونان باستان بود و بازی‌های المپیک باستان نیز در همین منطقه برگزار می‌شدند.

آیا امروز چیزی از تندیس زئوس باقی مانده؟

خود تندیس از بین رفته است. درباره سرنوشت نهایی آن روایت‌های متفاوتی وجود دارد و آتش‌سوزی در دوران متأخر از مهم‌ترین روایت‌هاست.

اما معبد زئوس و بقایای محوطه باستانی المپیا همچنان قابل مطالعه‌اند.

کشور امروزی: یونان
مکان: المپیا
سازنده: فیدیاس
زمان ساخت تندیس: حدود ۴۳۵ پیش از میلاد
کاربرد: تندیس مذهبی زئوس
وضعیت امروز: خود تندیس از بین رفته است

۴. معبد آرتمیس در افسوس؛ یکی از باشکوه‌ترین معابد جهان باستان

معبد آرتمیس در شهر باستانی افسوس قرار داشت؛ شهری که امروزه در نزدیکی سلجوک در ترکیه قرار دارد.

این بنا به افتخار آرتمیس، الهه یونانی مرتبط با شکار و طبیعت، ساخته شده بود و یکی از بزرگ‌ترین معابد جهان باستان محسوب می‌شد.

معبد آرتمیس چه زمانی ساخته شد؟

معبد چندین مرحله ساخت و بازسازی را پشت سر گذاشت. مشهورترین نسخه آن حدود ۵۵۰ پیش از میلاد تکمیل شد. این بنا حدود ۱۱۵ متر طول و ۵۵ متر عرض داشت و دارای ۱۲۷ ستون بود.

چه کسی معبد آرتمیس را ساخت؟

ساخت آن حاصل همکاری و مشارکت حکومت‌ها و هنرمندان منطقه بود و نسخه مشهور معبد با مشارکت معماران و هنرمندان یونانی و محلی شکل گرفت.

معبد آرتمیس چه کاربردی داشت؟

مهم‌ترین کارکرد آن معبد مذهبی و محل پرستش آرتمیس بود؛ اما در کنار نقش مذهبی، چنین معابد عظیمی نماد قدرت، ثروت و شکوه شهر نیز محسوب می‌شدند.

چرا معبد آرتمیس از بین رفت؟

این معبد چند بار آسیب دید و بازسازی شد. یکی از مشهورترین حوادث، آتش‌زدن آن در سال ۳۵۶ پیش از میلاد توسط فردی به نام هِروستراتوس بود که گفته می‌شود با هدف مشهور شدن دست به این کار زد.

بعدها نیز معبد آسیب‌های بیشتری دید و سرانجام بخش عمده آن از بین رفت.

آیا چیزی از معبد آرتمیس باقی مانده؟

بله، اما فقط بقایای محدودی از آن در محل باستان‌شناسی افسوس باقی مانده است.

کشور امروزی: ترکیه
مکان: افسوس، نزدیک سلجوک
زمان مشهورترین ساخت: حدود ۵۵۰ پیش از میلاد
کاربرد: معبد و مرکز پرستش آرتمیس
وضعیت امروز: بقایای اندکی باقی مانده است

۵. آرامگاه هالیکارناسوس؛ مقبره‌ای که نام «مقبره» را ماندگار کرد

آرامگاه هالیکارناسوس یکی از عجیب‌ترین عجایب هفتگانه بود، چون برخلاف بیشتر موارد این فهرست، هدف اصلی آن نه پرستش یک خدا و نه نمایش قدرت نظامی، بلکه ساخت یک آرامگاه باشکوه برای یک حاکم بود.

این بنا در شهر هالیکارناسوس ساخته شد؛ شهری که امروز بودروم در ترکیه نام دارد.

آرامگاه هالیکارناسوس برای چه کسی ساخته شد؟

این آرامگاه برای مائوسولوس، حاکم کاریه، ساخته شد و به همین دلیل واژه انگلیسی Mausoleum برای آرامگاه‌های بزرگ و باشکوه از نام او گرفته شده است.

چه کسی آن را ساخت؟

معماران یونانی ساتوروس و پیتیوس در طراحی آن نقش داشتند و هنرمندان و پیکرتراشان برجسته نیز در تزئین بنا مشارکت کردند. ساخت آن در حدود ۳۵۰ پیش از میلاد انجام شد.

ساختمان آرامگاه چقدر بزرگ بود؟

ارتفاع آن حدود ۴۱ متر برآورد شده و نمای آن با مجسمه‌ها و نقش‌های سنگی تزئین شده بود.

این بنا ترکیبی از معماری، مجسمه‌سازی و یادمان سیاسی بود؛ یعنی قرار بود هم آرامگاه باشد و هم قدرت و جایگاه مائوسولوس را برای نسل‌های آینده به نمایش بگذارد.

چه اتفاقی برای آرامگاه افتاد؟

این بنا برای قرن‌ها پابرجا ماند و حتی از برخی جنگ‌ها جان سالم به در برد، اما مجموعه‌ای از زمین‌لرزه‌ها در طول قرون وسطی به آن آسیب جدی وارد کرد و سرانجام ویران شد.

آیا چیزی از آرامگاه هالیکارناسوس باقی مانده؟

بله. بقایای پایه‌های بنا و قطعات معماری و مجسمه‌های آن کشف شده‌اند و بخشی از آثار به موزه‌ها منتقل شده است.

کشور امروزی: ترکیه
مکان: بودروم
زمان ساخت: حدود ۳۵۰ پیش از میلاد
سازندگان: ساتوروس و پیتیوس و گروهی از هنرمندان
کاربرد: آرامگاه مائوسولوس
وضعیت امروز: بقایای پایه و قطعات معماری و مجسمه‌ها باقی مانده است

۶. تندیس عظیم رودس؛ غول برنزی کنار دریای اژه

تندیس رودس یکی از مشهورترین مجسمه‌های دنیای باستان بود و در جزیره رودس در یونان امروزی قرار داشت.

این تندیس به افتخار هلیوس، خدای خورشید ساخته شد.

چرا تندیس رودس ساخته شد؟

در سال ۳۰۵ پیش از میلاد، رودس درگیر محاصره‌ای نظامی شد. پس از شکست نیروهای مهاجم، مردم رودس تصمیم گرفتند یک تندیس عظیم از هلیوس بسازند و آن را به عنوان یادمان پیروزی برپا کنند.

چه کسی تندیس رودس را ساخت؟

ساخت آن به خارِس اهل لیندوس، مجسمه‌ساز یونانی، نسبت داده می‌شود.

ساخت تندیس حدود ۱۲ سال طول کشید و بین ۲۹۲ تا ۲۸۰ پیش از میلاد تکمیل شد.

تندیس رودس چقدر بزرگ بود؟

ارتفاع آن حدود ۳۲ متر تخمین زده می‌شود.

یک تصور بسیار مشهور درباره تندیس رودس این است که آن را با پاهای باز در دو طرف ورودی بندر تصور می‌کنند و کشتی‌ها از زیر آن عبور می‌کنند. اما این تصویر احتمالاً یک بازسازی تخیلی و غیرواقعی است؛ از نظر مهندسی و شواهد تاریخی، قرار گرفتن تندیس با پاهای باز بر فراز ورودی بندر بسیار بعید است.

تندیس رودس چگونه نابود شد؟

تندیس تنها حدود ۵۶ سال پابرجا بود و در حدود ۲۲۶ پیش از میلاد بر اثر یک زمین‌لرزه فرو ریخت.

آیا چیزی از تندیس باقی مانده؟

خود تندیس از بین رفته و بقایای قابل توجهی از آن باقی نمانده است.

کشور امروزی: یونان
مکان: جزیره رودس
سازنده: خارِس اهل لیندوس
زمان ساخت: ۲۹۲ تا ۲۸۰ پیش از میلاد
کاربرد: یادمان پیروزی و تندیس مذهبی هلیوس
وضعیت امروز: از بین رفته است

۷. فانوس دریایی اسکندریه؛ برج راهنمای کشتی‌ها

آخرین مورد در فهرست عجایب هفتگانه جهان باستان، فانوس دریایی اسکندریه یا فانوس فاروس بود.

این بنا در جزیره فاروس، در نزدیکی بندر اسکندریه مصر ساخته شد و یکی از مهم‌ترین شاهکارهای مهندسی جهان باستان بود.

فانوس دریایی اسکندریه چه زمانی ساخته شد؟

ساخت آن در دوره حکومت بطلمیوسیان و در حدود قرن سوم پیش از میلاد آغاز شد و حدود ۲۸۰ پیش از میلاد تکمیل شد.

فانوس دریایی برای چه ساخته شده بود؟

کارکرد آن کاملاً عملی بود:

راهنمایی کشتی‌هایی که به بندر اسکندریه نزدیک می‌شدند.

در بالای برج آتشی روشن می‌شد و احتمالاً از سطح بازتابنده‌ای نیز برای افزایش دیده‌شدن نور استفاده می‌کردند. این بنا بعدها به الگویی برای فانوس‌های دریایی تبدیل شد.

فانوس اسکندریه چقدر بلند بود؟

ارتفاع آن بیش از ۱۰۰ متر برآورد شده است و برخی منابع ارتفاع آن را حدود ۱۰۷ متر ذکر می‌کنند. ساختار آن چند بخش اصلی داشت: پایه‌ای چهارگوش، بخش میانی هشت‌ضلعی و بخش بالایی استوانه‌ای.

فانوس دریایی اسکندریه چگونه نابود شد؟

این بنا در طول قرن‌ها در اثر چندین زمین‌لرزه آسیب دید. زمین‌لرزه‌های سده‌های دهم، چهاردهم و سپس آسیب‌های بعدی باعث شدند سرانجام بنا کاملاً از بین برود.

آیا چیزی از فانوس اسکندریه باقی مانده؟

خود برج باقی نمانده است، اما بقایای معماری مرتبط با آن در زیر آب کشف شده‌اند. همچنین گفته می‌شود برخی سنگ‌های آن بعدها در ساخت قلعه قایتبای در اسکندریه به کار رفته‌اند.

کشور امروزی: مصر
مکان: اسکندریه
زمان ساخت: حدود ۲۸۰ پیش از میلاد
سازندگان: مهندسان دوره بطلمیوسی
کاربرد: هدایت کشتی‌ها و کمک به ناوبری
وضعیت امروز: خود بنا از بین رفته، اما بقایای باستان‌شناسی آن کشف شده است

آیا چیزی از عجایب هفتگانه جهان باستان باقی مانده است؟

اگر بخواهیم وضعیت عجایب هفتگانه قدیم را خیلی ساده بررسی کنیم، تصویر امروز این‌گونه است:

در نتیجه، اگر کسی بپرسد «کدام یک از عجایب هفتگانه جهان هنوز وجود دارد؟» پاسخ کوتاه این است: هرم بزرگ جیزه تنها موردی است که خود بنا به شکل قابل توجهی باقی مانده است.

چرا فقط هفت بنا انتخاب شدند؟

عدد هفت برای یونانیان باستان اهمیت ویژه‌ای داشت و فهرست عجایب هم قرار نبود فهرستی از تمام بزرگ‌ترین بناهای دنیا باشد.

این فهرست در واقع مجموعه‌ای از بناهایی بود که جهانگردان و نویسندگان یونانی آن‌ها را در محدوده دنیای شناخته‌شده خود، یعنی بخش‌هایی از مصر، آسیای غربی و مدیترانه، شگفت‌انگیز می‌دانستند.

بنابراین نباید تصور کنیم که مثلاً تمدن‌های چین، هند، آمریکای مرکزی یا دیگر نقاط جهان هیچ سازه عظیمی نداشتند؛ بسیاری از این مناطق اساساً در جغرافیای شناخته‌شده نویسندگان یونانی آن دوره قرار نمی‌گرفتند.

چرا عجایب هفتگانه از بین رفتند؟

سرنوشت این بناها نشان می‌دهد که حتی بزرگ‌ترین سازه‌های بشر هم در برابر گذر زمان آسیب‌پذیرند.

زمین‌لرزه یکی از مهم‌ترین عوامل نابودی آن‌ها بود؛ تندیس رودس، آرامگاه هالیکارناسوس و فانوس اسکندریه همگی در دوره‌های مختلف از زمین‌لرزه آسیب دیدند.

جنگ، آتش‌سوزی و غارت نیز نقش مهمی داشتند. معبد آرتمیس بارها تخریب شد و تندیس زئوس نیز سرانجام از میان رفت. علاوه بر این، مصالح بناهای باستانی در دوره‌های بعدی گاهی برای ساخت ساختمان‌های جدید استفاده شدند.

عجایب هفتگانه جهان باستان کجا بودند؟

اگر مسیر این عجایب را روی نقشه امروز دنبال کنیم، آن‌ها در چهار کشور امروزی قرار می‌گیرند:

مصر:
هرم بزرگ جیزه + فانوس دریایی اسکندریه

یونان:
تندیس زئوس در المپیا + تندیس رودس

ترکیه:
معبد آرتمیس در افسوس + آرامگاه هالیکارناسوس

عراق:
باغ‌های معلق بابل، با این نکته که وجود و محل دقیق آن همچنان مورد بحث است.

عجایب هفتگانه جهان؛ هفت شاهکار، هفت سرنوشت متفاوت

عجایب هفتگانه فقط فهرستی از ساختمان‌های بزرگ نبودند. هرکدام داستان متفاوتی درباره تمدن سازنده خود روایت می‌کنند؛ هرم جیزه قدرت فرعون و تصور مصریان از زندگی پس از مرگ را نشان می‌دهد، معبد آرتمیس و تندیس زئوس شکوه دین یونانی را به نمایش می‌گذارند، آرامگاه هالیکارناسوس قدرت و ماندگاری یک حاکم را یادآوری می‌کند، تندیس رودس نماد پیروزی سیاسی و نظامی است و فانوس اسکندریه نشان می‌دهد که معماری باستان فقط برای نمایش قدرت نبود و می‌توانست کاربردی کاملاً عملی داشته باشد.

و شاید جذاب‌ترین بخش داستان این باشد که از میان تمام این شاهکارها، تنها یک بنا توانسته بیش از چهار هزار سال دوام بیاورد: هرم بزرگ جیزه.