شیخ فضل الله نوری، قربانی یا مقصر؟ | پادکست ویدئویی

شیخ فضل‌الله نوری که بود؟

شیخ فضل‌الله نوری یکی از مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین روحانیان دوره مشروطه بود. او در آغاز در کنار جریان مشروطه‌خواه قرار داشت اما به تدریج با شکل خاصی از مشروطه مخالفت کرد و خواستار سازگاری قانون اساسی با شریعت شد.

شیخ فضل‌الله و انقلاب مشروطه

در مراحل اولیه جنبش، نوری با اعتراض به استبداد و برخی اقدامات حکومت قاجار همراه بود. اما پس از تشکیل مجلس، اختلاف او با مشروطه‌خواهان درباره مفهوم قانون و حدود قدرت مجلس بیشتر شد.

مشروطه مشروعه

نوری از ایده «مشروطه مشروعه» دفاع می‌کرد؛ یعنی نظامی که در آن قانون‌گذاری با اصول شرعی ناسازگار نباشد. این دیدگاه او را در مقابل بخشی از روشنفکران و مشروطه‌خواهان قرار داد.

محمدعلی شاه و دوره استبداد صغیر

پس از به توپ بستن مجلس، فضای سیاسی ایران وارد مرحله‌ای جدید شد. شکست مشروطه‌خواهان در تهران و سپس فتح تهران توسط نیروهای مشروطه‌خواه باعث سقوط محمدعلی شاه شد.

محاکمه و اعدام شیخ فضل‌الله

پس از فتح تهران، شیخ فضل‌الله نوری دستگیر و محاکمه شد و در مرداد ۱۲۸۸ اعدام شد. نحوه محاکمه و اعدام او از موضوعات مهم تاریخ مشروطه است.

قضاوت تاریخی درباره شیخ فضل‌الله

تصویر شیخ فضل‌الله نوری در تاریخ‌نگاری ایران کاملاً یکسان نیست. برای برخی، او مخالف آزادی و مشروطه است و برای برخی دیگر، روحانی‌ای است که درباره نسبت شریعت و قانون دغدغه داشت. فهم زندگی او نیازمند توجه به فضای فکری و سیاسی زمان خودش است.